Nowotwory męskie to temat trudny, delikatny i jednocześnie bardzo istotny z punktu widzenia zdrowia publicznego.

Mówimy tu bowiem o chorobach, które dotyczą jednej z najbardziej intymnych sfer życia układu moczowo-płciowego mężczyzny. Jest to sfera, o której panowie często niechętnie rozmawiają nawet z najbliższymi. To, co dodatkowo komplikuje ten temat, to fakt, że leczenie nowotworów w tej okolicy ciała musi uwzględniać nie tylko skuteczność terapeutyczną, czyli wyleczenie choroby, ale również zachowanie jak najwyższej jakości życia po zakończeniu leczenia. Chodzi tu o funkcje hormonalne, seksualne, płodność, komfort psychiczny i fizyczny. Niezależnie od wieku pacjenta, od niemowlęcia po mężczyznę w podeszłym wieku, odpowiednia profilaktyka oraz świadomość są kluczowe dla skutecznego przeciwdziałania chorobom nowotworowym.

Zacznijmy więc od samego początku, czyli od wieku niemowlęcego. Choć może się to wydawać zaskakujące, profilaktyka nowotworów męskich zaczyna się już wtedy. W okresie wczesnodziecięcym bardzo ważne jest, aby rodzice zwracali uwagę na rozwój anatomiczny syna. Kluczowe znaczenie ma tu obserwacja, czy jądra zstąpiły do moszny. Jeśli mamy do czynienia z tzw. wnętrostwem, czyli niezstąpionym jądrem, ryzyko rozwoju nowotworu jądra w wieku dorosłym znacząco wzrasta. Takie zaburzenie powinno być skonsultowane z lekarzem i w odpowiednim czasie najlepiej przed rozpoczęciem edukacji szkolnej, poddane leczeniu operacyjnemu. Im wcześniej wykryta i leczona wada, tym większa szansa na to, że nie dojdzie do powikłań onkologicznych w przyszłości.

Drugim problemem występującym już w okresie niemowlęcym i dziecięcym, który może zwiększać ryzyko nowotworów, jest stulejka, czyli zwężenie napletka, które utrudnia lub uniemożliwia jego zsunięcie z żołędzi. Stulejka sprzyja stanom zapalnym, zaleganiu wydzieliny i braku odpowiedniej higieny intymnej, a przewlekłe stany zapalne są udokumentowanym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworów prącia. Dlatego też wczesna diagnostyka i leczenie stulejki (niekiedy poprzez prosty zabieg chirurgiczny) jest nie tylko kwestią komfortu, ale i profilaktyki onkologicznej.

Wiek młodzieńczy, a następnie młoda dorosłość, to czas, w którym pojawiają się nowotwory jąder, najczęstsze nowotwory złośliwe u mężczyzn w wieku 20–35 lat. Ich istotną cechą jest fakt, że są one łatwe do wykrycia, jeśli tylko mężczyzna samodzielnie regularnie bada swoje jądra. Każde powiększenie, asymetria, guz, uczucie ciężkości lub twardy opór w jądrze powinny być natychmiastowym sygnałem do wizyty u urologa. Problem w tym, że mimo prostoty badania i dostępności diagnostyki, wielu młodych mężczyzn bagatelizuje objawy. Wstyd, lekceważenie symptomów, unikanie tematu sprawiają, że do lekarza trafiają za późno. Tymczasem wcześnie wykryty nowotwór jądra jest wyleczalny w niemal 100% przypadków. Standardowe leczenie polega zwykle na usunięciu chorego jądra, a czasem także na chemioterapii lub radioterapii w zależności od zaawansowania choroby.

Trzeba jednak podkreślić, że nawet po usunięciu jednego jądra mężczyzna może zachować pełną płodność i prawidłowy poziom testosteronu, o ile drugie jądro funkcjonuje prawidłowo. To ważna informacja, która może zmniejszyć lęk przed diagnostyką.

W późniejszym wieku około 50. Roku życia, głównym zagrożeniem staje się rak prostaty, czyli gruczołu krokowego. To obecnie najczęściej diagnozowany nowotwór u mężczyzn. Jego wczesne objawy są często subtelne. Należą do nich trudności w oddawaniu moczu, częstomocz, nocne wstawanie do toalety, uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. Objawy te przez wielu mężczyzn są ignorowane latami, co może prowadzić do późnego rozpoznania i ograniczonych możliwości terapeutycznych. Wczesne rozpoznanie raka prostaty możliwe jest dzięki prostemu badaniu PSA badaniu poziomu antygenu specyficznego dla prostaty we krwi. Warto jednak pamiętać, że podwyższone PSA nie oznacza jeszcze nowotworu, lecz sygnalizuje konieczność dalszej diagnostyki. Również badanie per rectum, pozwala na ocenę wielkości, konsystencji i ogólnego stanu prostaty. To badanie, choć dla wielu mężczyzn krępujące, może ocalić życie i jest jednym z podstawowych narzędzi diagnostycznych.

W przypadku wczesnego rozpoznania raka prostaty, leczenie jest zwykle skuteczne i pozwala pacjentowi żyć długo i w dobrej jakości życia. W przypadkach zaawansowanych jednak leczenie może wiązać się z ryzykiem powikłań, nietrzymania moczu, zaburzeń erekcji, konieczności usunięcia całej prostaty. Dlatego tak istotne jest, by badania wykonywać regularnie, nawet jeśli nic nie dolega. Mężczyzna po 50. roku życia powinien przynajmniej raz w roku odwiedzać urologa.

Wspomnieć trzeba także o nowotworach prącia rzadkich, ale bardzo trudnych w leczeniu i obciążonych znacznym wpływem na psychikę pacjenta. Choroba ta może wystąpić w każdym wieku, choć częściej pojawia się u mężczyzn starszych. Początkowo objawy mogą być niepozorne takie jak niewielkie przebarwienie, nadżerka, sącząca się zmiana. Niestety mężczyźni często je bagatelizują, traktując jako chwilowy stan zapalny. Jeśli jednak zmiana nie goi się przez kilka tygodni lub wraca, konieczna jest konsultacja urologiczna. Wczesne rozpoznanie pozwala na oszczędzające leczenie, zachowujące funkcję i wygląd narządu. Natomiast w zaawansowanych przypadkach może dojść do konieczności amputacji części lub całości prącia, co jest skrajnie trudnym doświadczeniem dla pacjenta i często rzutuje na jego życie osobiste i psychiczne. I znów kluczowa jest profilaktyka, samoobserwacja, szybka reakcja i przełamanie wstydu.

Odpowiedzialność za profilaktykę nowotworową nie spoczywa wyłącznie na barkach mężczyzn. W przypadku dzieci to rodzice, ale i pediatra są odpowiedzialni za ocenę obecności jąder w mosznie, występowania stulejki czy innych nieprawidłowości anatomicznych. U młodych dorosłych samoobserwacja oraz edukacja zdrowotna mają fundamentalne znaczenie. W wieku dojrzałym od około 40. roku życia, niezbędne stają się regularne wizyty u urologa, badanie PSA, USG jamy brzusznej i układu moczowo-płciowego, a także badanie per rectum. Te proste działania mogą uratować życie.

Styl życia również ma wpływ na ryzyko nowotworów. Odpowiednia dieta, aktywność fizyczna, unikanie używek takich jak alkohol i papierosy, dbanie o higienę intymną i unikanie przypadkowych kontaktów seksualnych to działania, które mają realne przełożenie na zdrowie mężczyzny. Ważne jest także wsparcie ze strony partnerek, bo kobiety często szybciej dostrzegają objawy choroby i mają większą gotowość do konsultacji lekarskiej. Ich wsparcie psychiczne i motywacyjne może mieć ogromne znaczenie dla podjęcia decyzji o leczeniu.

- Chciałbym, aby mężczyźni pamiętali, jak ważna jest troska o własne zdrowie. Regularne badania profilaktyczne, dają nam szansę na wykrycie chorób na wczesnym etapie i skuteczne leczenie. W przypadku nowotworów męskich to właśnie szybka diagnoza często decyduje o pełnym powrocie do zdrowia. Dlatego warto badać się profilaktycznie i nie odkładać tego na późnie - apeluje lek. Karol Sasim Ordynator Oddziału Urologii i Urologii Onkologicznej.

Opieka merytoryczna nad artykułem: lek. Karol Sasim Ordynator Oddziału Urologii i Urologii Onkologicznej Szpitala Specjalistycznego w Kościerzynie sp. z o.o.